Samenvatting

Toelichting op saldo begroting en rekening na budgetoverhevelingen

Ruimtelijk Hardenberg

Verkeer en vervoer: De baten zijn hoger en de lasten lager dan begroot. Het voordeel op de lasten wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere kapitaallasten. De hogere baten zijn met name het gevolg van extra legesinkomsten door meer aanvragen (netverzwaring) en een hogere ontvangst van provinciale programmasubsidie doordat extra activiteiten konden worden verantwoord.

Parkeren: De kapitaallasten zijn lager doordat de investering rondom het verbeteren van de parkeersituatie in het centrum van Hardenberg nog niet is gerealiseerd. Daarnaast zijn de uitgaven voor klein onderhoud aan parkeergarages lager.

Openbaar groen en (openlucht) recreatie: Het grootste deel van het positieve resultaat wordt verklaard door lagere kapitaallasten, doordat enkele investeringen (nog) niet zijn gerealiseerd. Daarnaast is sprake van voordelen binnen de onderdelen Snippergroen, Plaagbestrijding en Speeltuinen (BOSS). Verder is er als gevolg van de verkoop van meerdere percelen, een aanvullend voordeel gerealiseerd binnen het onderdeel Snippergroen.

Wonen en Bouwen: Het positieve saldo van €165.000 wordt voornamelijk veroorzaakt door een incidenteel voordeel op bouwleges. Dit voordeel is ontstaan doordat onvoorzien meer aanvragen voor grote bouwprojecten (appartementengebouwen) zijn ingediend. Dit voordeel wordt deels gedempt door overschrijdingen op het budget voor externe inhuur bij Bouw- en woningtoezicht (BWT) en handhaving. Bij BWT is het in de novemberbrief over te hevelen bedrag voor externe inhuur te hoog ingeschat. Bij handhaving is sprake van een nadeel door extra benodigde juridische adviezen en onderzoeksrapporten voor de uitvoering van langlopende handhavingstrajecten.

Grondexploitatie bestaat uit de taakvelden Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) en Fysieke bedrijfsinfrastructuur (bedrijventerreinen). Door gerealiseerde grondverkopen kon net als in 2024 op het geïnvesteerde vermogen terugverdiend worden. Het totale resultaat bedraagt €2.580.000. Het resultaat op bedrijventerreinen is ongeveer €1,1 miljoen positiever dan begroot en het resultaat op woningbouw is ongeveer €1,4 miljoen positiever dan begroot. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid.

Economisch en Recreatief Hardenberg

Sportbeleid en activering: Het positieve saldo van € 358.000 wordt veroorzaakt door hogere baten uit de SPUK-regeling Sport, inclusief aanvullende ontvangsten voor het Sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefuncties. Bij laatstgenoemde regeling zijn baten en lasten budgettair neutraal. Het nadeel op de lasten wordt veroorzaakt door een bijdrage aan een trapveld in Bergentheim en hogere kosten voor sportmaterialen.

Sportaccommodaties: Binnen het taakveld Sportaccommodaties is sprake van een positief saldo van € 403.000, voornamelijk als gevolg van lagere kapitaallasten. Bij de zwembaden ontstaat daarnaast een voordeel op de loonsom door minder inzet van vervangend personeel. Ook zijn de inkomsten bij zwembad De Kiefer hoger door een correctie van het transitoriabedrag uit 2024. Verder is er sprake van een voordeel op de onderzoekskosten voor Sportpark De Boekweit. Tegenover deze voordelen staan echter hogere onderhouds- en energiekosten. Daarnaast zijn de baten bij Sporthal De Slag lager dan geraamd, wat leidt tot een nadeel.

Cult.presentatie, -productie en -partic.: Bij dit taakveld is sprake van een positief saldo van € 451.000. Dit komt doordat overgehevelde budgetten uit 2024 (Fonds Culturele Burgerinitiatieven en programmalijnen cultuurbeleid) in 2025 niet zijn besteed. Daarnaast heeft stichting HaFaBra een deel van de subsidie uit 2024 terugbetaald aan de gemeente.

Duurzaam Hardenberg

Riolering: Het saldo van het taakveld Riolering is €183.000 negatief. Dit komt vooral door een hogere toevoeging aan de voorziening riolering op basis van de toerekenbare baten en lasten. Daartegenover staan voordelen door lagere kapitaallasten, lagere energielasten en minder onderhoud door minder extreme weersomstandigheden.

Afval: Het taakveld Afval laat een positief saldo zien van €175.000. De baten zijn hoger door hogere opbrengsten uit ingezamelde grondstoffen en een hogere onttrekking uit de voorziening afval.  Daartegenover zijn ook de lasten hoger doordat investeringen en uitvoeringskosten uit het Grondstoffenbeleidsplan eerder en hoger zijn uitgevallen dan geraamd. Ook zijn de personele lasten van het cleanteam hoger, maar deze worden gecompenseerd door extra loonkostensubsidie.

Milieubeheer: Het saldo van het taakveld Milieubeheer is €166.000 positief. De baten laten een nadeel zien van €4.051.000. Dit komt voornamelijk doordat subsidies binnen het Energieprogramma, zoals het CDOKE-budget en het Nationaal Isolatieprogramma, voor meerdere jaren zijn begroot terwijl in 2025 alleen het daadwerkelijk ontvangen en bestede deel is verantwoord. Het verschil betreft middelen die in latere jaren nog worden besteed. De lasten zijn €4.217.000 voordelig. Dit komt met name doordat geplande uitgaven binnen het Energieprogramma lager zijn uitgevallen of zijn doorgeschoven naar volgende jaren. Het niet bestede deel van de middelen wordt toegevoegd aan de reserve Energieprogramma .

Sociaal Hardenberg

Onderwijs: Het voordeel van €754.000 bij Onderwijs wordt voornamelijk veroorzaakt doordat middelen voor tijdelijke huisvesting, onder andere in Marslanden, niet volledig zijn benut. Daartegenover staan hogere lasten voor leerlingenvervoer door een toename van het aantal leerlingen. De hogere lasten binnen onderwijsbeleid en leerlingenzaken voor het Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid en het Nationaal Programma Onderwijs worden grotendeels gecompenseerd door ontvangen SPUK-middelen (GOAB en NPO). Bij de regeling peuteropvang zijn de lasten lager dan begroot doordat meer ouders recht hebben op kinderopvangtoeslag.

Samenkracht en burgerparticipatie: Het taakveld Samenkracht en burgerparticipatie heeft voornamelijk betrekking op de opvang van ontheemden uit Oekraïne. In 2025 zijn zowel de baten als de lasten hoger dan geraamd. De hogere lasten worden veroorzaakt door transitiekosten voor de realisatie van drie locaties en de renovatie van drie andere locaties. Deze kosten zijn volledig declarabel en worden in 2026 verrekend met het Rijk. Door onder meer de bouw van chalets waren in 2025 minder bedden beschikbaar dan geraamd, waardoor de rijksvergoeding lager uitviel. Inmiddels zijn alle bedden beschikbaar. Hierdoor wordt verwacht dat het nadeel van 2025 in 2026 omslaat in een voordeel, doordat een deel van de lasten al in 2025 is verantwoord.

Werk en Inkomen: Werk en Inkomen, bestaande uit de taakvelden inkomensregelingen, WSW en beschut werk en arbeidsparticipatie, laat een nadeel zien van € 351.000. Binnen de inkomensregelingen zijn de uitgaven aan loonkostensubsidies hoger door een intensievere inzet om werkgevers te stimuleren inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Daarnaast zijn de uitgaven aan bijstandsuitkeringen hoger door een grotere instroom dan uitstroom. Het nadeel wordt deels gecompenseerd door lagere uitgaven binnen het minimabeleid, overige WWB-uitgaven en arbeidsparticipatie. Bij WSW en Beschut Werk is sprake van een klein nadeel door lagere rijksinkomsten als gevolg van de afbouw van het Lage-Inkomensvoordeel (LIV). Bij arbeidsparticipatie is een beperkt voordeel gerealiseerd en bij de Wet Inburgering vallen baten en lasten lager uit doordat de taakstelling lager bleek dan geraamd.

Jeugd: De lasten voor Jeugd bedragen in 2025 € 26,871 miljoen en liggen daarmee in lijn met de herziene begroting (€ 26,452 miljoen). Dit beeld is echter mede het gevolg van tussentijdse begrotingsbijstellingen van in totaal circa € 3,3 miljoen. Deze bijstellingen bestaan uit aanvullende rijksmiddelen (€ 2,5 miljoen) en een verdere ophoging van € 0,8 miljoen. Zonder deze compensatie zou sprake zijn van een overschrijding. De stijging van de kosten wordt veroorzaakt door loon- en prijsindexaties, complexere hulpvragen en een langere behandelduur, wat leidt tot een structureel hogere druk op het jeugdzorgbudget.

WMO: De Wmo-taakvelden laten in 2025 per saldo een voordeel zien ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit voordeel wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere lasten voor huishoudelijke hulp. Door een wachtlijst is niet alle geïndiceerde ondersteuning in het verslagjaar tot besteding gekomen. Daarnaast zijn er lagere lasten bij het Wmo-collectief vervoer door een nieuw contract en minder ritten. Daartegenover staan hogere lasten voor Wmo-begeleiding, inclusief dagbesteding en PGB. Deze uitgaven hebben zich met name in de laatste maanden van het jaar voorgedaan en waren bij de novemberbrief nog niet volledig te voorzien.

Dienstverlenend Hardenberg

Bestuur: Het nadelig saldo van €1.041.000 betreft met name een toevoeging aan de pensioenvoorziening voor (oud) wethouders of hun nabestaanden. Door de onvoorspelbaarheid van deze uitgaven is het verplicht hiervoor een voorziening te treffen. De waarde wordt jaarlijks per 31 december berekend.

Beheer overige gebouwen en gronden: Het voordeel van €305.000 wordt voornamelijk veroorzaakt door een lagere rentetoerekening aan de NIEGG-gronden dan geraamd en een voordeel op de kapitaallasten.

Financiën

Overhead: Op het taakveld Overhead is per saldo een voordeel van €339.000 gerealiseerd. Dit resultaat wordt voornamelijk verklaard door lagere loonkosten voor eigen personeel, waar tegenover hogere kosten voor externe inhuur en overige loonsomgerelateerde kosten staan, zoals reiskosten, thuiswerkvergoedingen, opleidingen en werving. Daarnaast zijn er voordelen gerealiseerd binnen ICT en huisvesting, onder andere door lagere kapitaallasten en lagere elektrakosten van het gemeentehuis, die deels worden gecompenseerd door hogere energielasten bij de buitendienst en hogere kosten voor klein onderhoud. Binnen Concern Algemeen is sprake van hogere lasten, voornamelijk door een verhoging van de voorziening verlofsparen en kosten voor voormalig personeel en externe inhuur.

Treasury: Het negatieve saldo van € 260.000 op taakveld Treasury komt met name doordat er minder investeringen zijn gerealiseerd dan begroot. Hierdoor kon minder rente aan investeringen worden toegerekend, waardoor een groter deel van de rentelasten binnen Treasury is verantwoord. 

Algemene uitkering: Het gemeentefonds is opgedeeld in de algemene uitkering en verschillende decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Het ministerie van BZK stelt gedurende het jaar de voorlopige berekeningen bij, hieruit zijn correcties voortgekomen die leiden tot een eenmalige voordelige bijstelling voor Hardenberg 2023 € 146.100 en 2024 € 30.400 en 2025 € 557.800.

Overige baten en lasten: Bij het taakveld Overige baten en lasten is sprake van een positief saldo van € 3.692.000. Het voordeel wordt grotendeels veroorzaakt door de vrijval van de stelpost loon- en prijsontwikkeling. Een deel van deze stelpost betreft ontvangen middelen vanuit het gemeentefonds in de meicirculaire 2025. In verband met het vervroegen van de gewijzigde indexatie van 2027 naar 2024 dalen het volume en Loon c.q. prijs accres voor de jaren 2024 tot en met 2029. Dit betekent in het kort een lagere Algemene Uitkering voor gemeenten. Gemeenten zijn in 2025 nog voor 50% gecompenseerd voor deze terugval. Hierdoor zijn er in 2025 meer middelen ontvangen. De stelpost is hier niet op aangepast, omdat het Rijk deze maatregel slechts voor twee jaar toepast. De stelpost is bedoeld om schommelingen in lonen, prijzen en rente op te vangen. Door het uitblijven van een aantal verwachte autonome ontwikkelingen, valt het resterende deel vrij.

Reserve mutaties:  In de meibrief en de novemberbrief zijn er geactualiseerde saldi van het resultaat afgegeven. De stand €827.000 is in de begroting opgenomen ten laste van de algemene reserve. Daarnaast ontstaan afwijkingen doordat diverse stortingen en aanwendingen van reserves bruto zijn geraamd. Bij de reserves Vitale Landbouw en Energieprogramma hebben wel stortingen plaatsgevonden, maar geen onttrekkingen. Tevens leiden doorgeschoven investeringen en aangepaste kapitaallasten tot aanvullende afwijkingen. Het totale voordeel bedraagt €317.000.

Overige verschillen: Dit is een sluitpost, in bovenstaande zijn de grootste verschillen toegelicht. Alle overige verschillen, voor- en nadelen op programma's leiden tot een voordeel van €266.000. In paragraaf 2.1 Overzicht van baten en lasten is een uitgebreide toelichting.