Duurzaamheid

Duurzaamheidsverslag
Zoals aangekondigd in de raadsbrief van 10 december 2024 doen wij in deze paragraaf - voor het eerst - verslag van onze ambities en resultaten op het gebied van duurzaamheid. We doen dat op grond van de Europese CSRD-richtlijn (Corporate Sustainability Reporting Directive). Hoewel deze richtlijn niet verplicht is voor overheden, is ze wel bruikbaar voor het inzichtelijk maken van de duurzame ambities en resultaten en vinden wij de richtlijn passend bij het DNA van onze mooie gemeente. We willen open zijn over onze duurzaamheidsdoelstellingen en -prestaties. Zodat iedereen kan zien hoe de gemeente (gemeenteraad, college én ambtelijke organisatie) daar instaat en hoe wij werk maken van een duurzame wereld. We willen hiermee bijdragen aan bewustwording over duurzaamheidsthema's binnen de eigen organisatie en de lokale gemeenschap.

Voorzichtige start
Wij beperken ons in dit eerste verslag tot een aantal onderwerpen binnen de thema’s ‘leefomgeving/klimaat’, ‘gemeenschap/samenleving’ en ‘organisatie/professionaliteit’ (zie ook het kader hierna).  Afhankelijk van de verdere ontwikkelingen (standaardisatie), lokale wensen en ambtelijke capaciteit kunnen we het verslag in de toekomst aanpassen. Qua indeling en onderwerpen gebruiken we een handreiking van enkele organisaties, overheden, banken en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Recent is er een aanvulling op deze handreiking gepubliceerd. Die zullen we betrekken bij het verslag over 2026.

Tot slot (voor deze inleidende alinea’s): veel van wat onze gemeente doet aan duurzaamheid wordt al geregeld met uw raad gedeeld. Om dit verslag op hoofdlijnen en beperkt te houden gaan we slechts kort in op de genoemde thema's en maken we gebruik van bestaande informatie en rapportages. Waar mogelijk verwijzen we naar andere locaties voor meer informatie.

CSRD, ESG, SDG en Brede welvaart
Er is onvoldoende ruimte om uitgebreid in te gaan op de CSRD. Doel van deze duurzaamheids-verslaglegging is: inzicht geven (transparantie) in risico’s en kansen van duurzaamheidskwesties voor investeerders. En de effecten van investeringen op mens en milieu (waardoor duurzaam investeren mogelijk is). Voor overheden is de insteek uiteraard deels anders.
De beschreven onderwerpen worden ingedeeld in drie thema’s: ESG. Waarbij E staat voor Environment (= leefomgeving / klimaat ), S voor Social (= gemeenschap / samenleving) en G staat voor Government (= eigen organisatie / professionaliteit). Er is overigens nog geen standaard ESG-kader voor overheden beschikbaar. Vandaar ook dat wij gebruik maken van de genoemde handreiking.
De drie thema’s hebben ook een link met de werelddoelen van de Verenigde naties (SDG) en met Brede welvaart ( de kwaliteit van het leven hier en nu, rekening houdend met de mate waarin die invloed heeft op de kwaliteit van leven van toekomstige generaties en mensen ergens anders in de wereld ). In dit verslag leggen we wel een relatie met de SDG. Voor Brede Welvaart verwijzen we naar de speciaal hiervoor ingerichte Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS. Deze is nog in ontwikkeling.
Brede welvaart en duurzaamheid liggen dicht bij elkaar. De Verenigde Naties omschrijven duurzaamheid als een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de levensbehoeften van de huidige generatie, zonder die van de toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, tekort te doen. Het gaat om economische, sociale en leefomgevingsbehoeften .   

Thema leefomgeving / klimaat
Bij dit thema passen onze ‘klassieke’ ambities op het terrein van klimaat en circulariteit, met name CO2-reductie en afval. We doen dit niet alleen en werken hierbij samen met vele (maatschappelijke) organisaties.
Al onze activiteiten op deze terreinen dragen bij aan bij de volgende werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG).

Hierna gaan wij kort in op onze ambities rond Energie/CO2-reductie en Circulariteit/ Afvalscheiding.

Programma Energie

Na een uitgebreid (inwoner)participatietraject, stelde uw raad op 20 maart 2025 het Programma Energie unaniem vast. Het doel van het programma is om de CO2-uitstoot in 2050 terug te brengen naar bijna nul. Om dat te bereiken moeten we zuinig omgaan met energie. En de energie die we gebruiken zoveel mogelijk duurzaam opwekken.

Het programma richt zich op vijf gebieden: Gebouwde omgeving, Bedrijventerreinen en industrie, Mobiliteit, Opwek elektriciteit en duurzaam gas, Eigen gebouwen en activiteiten. We passen de groene en gezonde maatlat (hierover later meer) toe bij maatregelen in het kader van de energietransitie met een ruimtelijke impact bij bestaande en nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen.

In het programma Duurzaamheid is al uitgebreid verslag gedaan van de doelen en activiteiten in 202 5. Hieronder gaan wij in op enkele onderdelen. Op de Regionale klimaatmonitor staat meer informatie. Let wel op: deze monitor loopt achter op actualiteit; daar hebben wij als gemeente geen invloed op.

Energiebesparing en energiebesparingssubsidies
Met het op te stellen Warmteprogramma werken we (wijkgericht) toe naar aardgasvrije wijken en buurten, waarbij we samenwerken met inwoners en partners zoals Vechtdal Wonen en netwerkbedrijven. Doel is het verminderen van de CO2-uitstoot door in 2050 in de hele gemeente geen aardgas meer te gebruiken voor de verwarming van woningen en gebouwen. We helpen inwoners, maatschappelijke organisaties en culturele instellingen bij het energiezuinig maken en gebruiken van woningen en gebouwen. Dit doen we met advies en door maatregelen te nemen aan onze eigen gebouwen. Voor niet-professionele maatschappelijke organisaties en inwoners zijn er financiële ondersteuning en meerdere subsidiemogelijkheden.   

We werken samen met Enexis aan het verzwaren van de energie-infrastructuur wijk voor wijk door het elektriciteitsnet toekomstbestendig te maken, zodat warmtepompen en auto’s in de toekomst voldoende elektriciteit krijgen en opgewekte elektriciteit van zonnepanelen het net op kan. Ook het omliggende netwerk voor midden- en hoogspanning moet worden verzwaard.
In de Monitor Duurzaam Hardenberg 2026 vindt u de meest recente informatie. Naar verwachten is die rond mei 2026 gereed.

CO2-uitstoot gemeentelijke gebouwen
Als gemeente moeten we het goede voorbeeld geven. Daarom investeren we ook in ons eigen gebouwen, openbare verlichting en bijvoorbeeld gemalen. Dat doen we op verschillende manieren. Zo maken ons eigen maatschappelijk vastgoed versneld energiezuinig. Het gaat vooral om binnensportaccommodaties, verschillende scholen in gemeentelijk eigendom, het gemeentehuis en de gemeentewerf.
We hebben hierbij twee doelen:

1. minimaal 30% van het energieverbruik duurzaam opwekken in 2030 (zon, biomassa, restwarmte). We zijn er nog niet. In 2024 zitten we op 19%. Helaas een daling (2%) ten opzichte van de jaren daarvoor. Dat komt omdat de biomassaketel van De Kiefer kapot is en er nu weer op gas gestookt wordt.
2. 55% CO2-reductie t.o.v. 1990. Het gasverbruik (van onze gemeentelijke gebouwen) is in 2024 7% gedaald ten opzichte van 2023. Door de kapotte biomassaketel van De Kiefer en door netcongestie zal het gasgebruik voorlopig niet verder dalen.

Het totale gemeentelijk energieverbruik is in 2024 licht (2%) gedaald ten opzichte van 2023. De daling binnen gebouwen is daarbij het grootst: 5%.
Het energieverbruik in de vorm van elektriciteit neemt toe. Dat komt door elektrificering van het warmtegebruik. Onze zwembaden hebben het grootste aandeel in ons energiegebruik (40%).

Bij de verduurzamingsmaatregelen van de Matrix maken wij inmiddels gebruik van het zogenaamde WEij-concept. WEii staat voor ‘Werkelijke Energie intensiteit indicator’ en maakt op een uniforme wijze inzichtelijk wat een gebouw per vierkante meter per jaar aan energie gebruikt. Via www.WEii.nl is het mogelijk gebouwen eenvoudig en snel te beoordelen op het werkelijke energiegebruik. Gebouweigenaren en -gebruikers krijgen daardoor direct inzicht in de werkelijke energieprestaties van hun pand in relatie tot gelijkwaardige panden in hun sector, in plaats van een theoretisch inzicht. Daarnaast ontstaat direct een beeld van hoe ver ze verwijderd zijn van de Parijse klimaatdoelstellingen of zelfs een energieneutraal gebouw. We kunnen hier bijvoorbeeld refereren aan de fietsroute Heemse. Daar is een start gemaakt met het toepassen van de principes van de maatlat (vergroening, ruimte voor ontmoeten, etc).

Verder wordt een deel van de Rustenbergherstraat ingericht als zogenaamde ‘klimaatstraat’. Hier wordt veel verharding afgekoppeld, vergroend, en ook veel waterdoorlatende verharding aangelegd. De Fietsroute is onze zogenaamde ‘Implementation Case’ van het Europese project SpongeWorks . Het doel van dit project is het aanpakken van overstromingen, droogtes en de afname van de biodiversiteit. Het project onderzoekt welke maatregelen hiervoor het meest geschikt zijn. Dit gebeurt in 3 onderzoeksgebieden. Het stroomgebied van de Vecht - waar Hardenberg in ligt - is daar één van. De effecten van alle maatregelen worden wetenschappelijk onderzocht en geëvalueerd.

Afval, grondstof en circulariteit
Op 2 juli 2024 heeft u het gemeentelijk grondstoffenbeleidsplan (GGP) vastgesteld. Een raadsklankbordgroep heeft daarvoor input gegeven. Het GGP bevat 13 maatregelen, die gezamenlijk moeten leiden tot verdere reductie van de hoeveelheid restafval. Daarbij hebben we aandacht voor het serviceniveau en kostenbeheersing voor onze inwoners. Samen met ROVA zijn diverse maatregelen uitgevoerd.
Zo hebben we - met inwonerparticipatie, zie verderop - 15 extra locaties bepaald voor ondergrondse restafvalcontainers. Ook stimuleren we gft-inzameling bij hoogbouw, introduceren we de ja/ja-sticker, een zogenaamde GRIP-wagen (Grondstoffen Inleverpunt) en plaatsen we extra textiel-containers. Dit alles met als doel meer grondstoffen te scheiden en minder restafval te verbranden. Op internet vindt u meer informatie over het grondstoffenplan, recycling van afval en een brochure over dit onderwerp.

In de perspectiefnota 2026 hebben wij aandacht gevraagd voor circulariteit (aan de voorkant) in de bouw en hergebruik van materialen. Waarbij we bijvoorbeeld contracten voor langere (duurzamere) periodes afsluiten; niet meer alle meubels vervangen maar alleen het textiel/de bekleding vervangen wanneer het frame nog goed is; en een overeenkomst voor reparatie afsluiten in plaats van het afvoeren van kapotte en bestellen van nieuwe meubels.

Wij onderzoeken de mogelijkheden van circulariteit bij de uitvoering van projecten. Om zo bij te dragen aan het bereiken van een circulaire economie in 2050 met als tussendoel 50% circulair in 2030 (maximaal 50 kg restafval per inwoner). Ook dit draagt overigens bij aan het verminderen van de CO2-uitstoot.

Thema gemeenschap / samenleving
Hierbij gaat het om onderwerpen met invloed op onze gemeenschap en inwoners. Maar ook over arbeid en onze eigen medewerkers.
Hieronder gaan wij in op Gezondheid, inclusie, ons Kernenbeleid en de sociale aspecten binnen de gemeentelijke organisatie.
Met onze activiteiten willen we bijdragen aan de volgende werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG).

Gezondheid en inclusie
In december 2024 is het gezondheidsbeleid vastgesteld, met als belangrijkste ambitie: een gezonde generatie in 2040. Gezondheid is van ons allemaal, ons beleid draagt bij aan een vitale, inclusieve en veerkrachtige samenleving. We zetten in op preventie en vroegtijdige signalering van gezondheidsproblemen. We werken hierin samen met zorg- en welzijnspartners. We stimuleren inwoners om regie te nemen over hun fysieke en mentale gezondheid.

Daarnaast zorgen we voor een gezonde leefomgeving met ruimte voor ontmoeting, beweging en sport. Via het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorgakkoord wordt een gezonde leefstijl met preventieve activiteiten zoals voeding, bewegen en mentale gezondheid gestimuleerd. Dit alles draagt bij aan het streven naar een gezonde generatie in 2040 en het beschikbaar en betaalbaar houden van zorg voor iedereen. In de IJsselland-scan leest u meer over de resultaten.

In het afgelopen jaar zijn stappen gemaakt om te komen van een toegankelijke naar een inclusieve samenleving. Bij een toegankelijke samenleving gaat het om mensen met een beperking. In een inclusieve samenleving kan iedereen meedoen. Als gemeente zijn we er trots op dat bij nieuwbouwprojecten toegankelijkheid een plaats heeft en we zijn trots op onze eigen campagne tegen discriminatie en de Dag van de Dialoog. In de uitvoering van het inclusiebeleid werken we nauw samen met inwoners en ervaringsdeskundigen.

Kernenbeleid
We willen vitaliteit en leefbaarheid in onze kernen stimuleren en faciliteren. We participeren graag in initiatieven uit de samenleving en andersom nodigen we de samenleving uit om te participeren in projecten en plannen vanuit de gemeente. Op 19 november 2024 stelde uw raad daarom het kernenbeleid vast. Een beleidsplan waarin communicatie, integraliteit, overheidsparticipatie en heldere financiële afspraken centraal staan.

Inwoners werken, vaak via een plaatselijke belangengroep, samen met verenigingen, ondernemers en onze gemeente aan het aantrekkelijk houden van hun kern. Met de inzet van vrijwilligers worden vaak slimme oplossingen gevonden. Het kernenbeleid ondersteunt dit. De dorpsvisies beschrijven wat er leeft en speelt, de keuzes die onze inwoners maken voor hun directe woonomgeving, voor hun buurt of wijk. In de afspraken die we met de kernen maken, verbinden we deze plannen waar dit kan met de activiteiten en opgaven van de gemeente en duiden we samen de gewenste ontwikkelroute.

Na de zomer is - vanuit de eigen organisatie - een gebiedsregisseur aangesteld. Verder hebben we het beleid uitgewerkt in een Uitvoeringsplan en hebben we de (subsidie)Verordening Daadkrachtig Hardenberg opgesteld, als vervanger van het Fonds Maatschappelijk Initiatief. Beide voorstellen zijn in de raad van 16 december 2025 vastgesteld.

Sociaal beleid gemeentelijke organisatie
Iedereen kan bij ons meedoen. In de visie op de gemeentelijke organisatie staat: Wij zijn een organisatie waarin we met veel plezier en energie met elkaar samenwerken. Daarvoor zijn we in gesprek en leggen we verbindingen. Hierbij is een goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel (tussen college en het concernmanagement) onontbeerlijk. Ons menselijk kapitaal is ons belangrijkste bezit. Daar zijn we zuinig op. Wij vinden diversiteit belangrijk. Iedereen kan bij ons meedoen!

De werknemers van onze organisatie zijn belangrijk. Net als het sociaal beleid. De ontwikkeling van de organisatie draait om (en op) de ontwikkeling van medewerkers. Daarbij hoort ook een goed inzicht in aantallen, en in de verschillende groepen van onze medewerkers. Jaarlijks brengen wij daarom een sociaal jaarverslag uit. Bij het opstellen van dit duurzaamheidsverslag was het sociaal jaarverslag over 2025 nog niet gereed. Zodra het klaar is zullen wij het op de gemeentelijke website plaatsen.

Het doel van het Sociaal Jaarverslag is enerzijds het verstrekken van een rapportage aan de Ondernemingsraad (‘OR’) over de aantallen en de verschillende groepen van bij de gemeente werkzame personen en het gevoerde sociale beleid. Daarnaast gaat het verslag in op de ontwikkeling van onze medewerkers en de organisatie. Dat is nodig om de organisatie in een veranderde samenleving toekomstbestendig te maken en te houden. Daarbij hoort ook een goed inzicht in de aantallen en de verschillende groepen van de medewerkers van de gemeente Hardenberg. Tot slot willen we als organisatie laten zien dat we een betrokken en aantrekkelijke werkgever zijn. Dat is ook voor sollicitanten informatief.

Naast algemene informatie over organisatiestructuur, medezeggenschap en onze vertrouwenspersonen, geeft het verslag informatie over de demografie (man-vrouw), diversiteit, doelgroepen, vacatures, in- door- en uitstroom. Ook ziekteverzuim, vitaliteit/arbobeleid en opleidingsmogelijkheden (onder andere via onze eigen Hardenberg Academie) maken onderdeel uit van dit verslag.

Thema organisatie / professionaliteit
Onze organisatie levert een grote bijdrage aan duurzaamheid. Hiervoor is er al een aantal de revue gepasseerd. Maar bij onze eigen (professionele) organisatie gaat het om dienstverlening, bejegening, duurzame en circulaire inkoop (bijvoorbeeld: social return on investment en ons meubilair wordt geleased - ‘furniture as a service’), gebruik duurzame materialen, fairtrade producten etc. Maar we denken hier ook aan gemeentelijke deelname aan de SDG, Orange the World en de Nationale Coming Out Dag.

Hieronder gaan we in op Inwonerparticipatiebeleid, de groene en gezonde maatlat, de behandeling van de verzoeken op grond van de Wet open overheid, en de afhandeling van facturen. Ook hiermee dragen we bij aan diverse werelddoelen van de Verenigde Naties.

Groene en gezonde maatlat
Een mooi voorbeeld van hoe een professionele organisatie helpt bij de verduurzaming van de samenleving. Na een uitgebreid participatietraject - op initiatief van uw raad - heeft de gemeenteraad in juni 2025 de Eindrapportage groene en gezonde maatlat vastgesteld , als onderdeel van het programma klimaat, water en biodiversiteit.

De maatlat is gericht op het ontwikkelen van een nieuwe standaard voor de ruimtelijke inrichting van de gemeente. Waarbij er meer aandacht is voor positieve gezondheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. In de periode zomer 2025 tot eind 2026 doen we ervaring op met het toepassen van de maatlat en de verder ontwikkeling daarvan.

In 2025 is de fietsroute Heemse. Daar is gestart met het toepassen van de principes van de maatlat (vergroening, ruimte voor ontmoeten, etc). Verder wordt een deel van de Rustenbergherstraat ingericht als zogenaamde ‘klimaatstraat’. Hier wordt veel verharding afgekoppeld, vergroend, en ook veel waterdoorlatende verharding aangelegd. De Fietsroute is ook onze ‘Implementation Case’ van SpongeWorks binnen het Europese project.

Inwonerparticipatiebeleid

Inwonerparticipatie betekent dat inwoners kunnen meedenken, meepraten of meebeslissen over gemeentelijke plannen en projecten. Het gaat om plannen en projecten waarbij de gemeente initiatiefnemer is. We willen de kracht van de samenleving benutten. En vinden het belangrijk dat inwoners betrokken zijn. Daarom hebben we inwonerparticipatiebeleid ontwikkeld.

Onze visie op inwonerparticipatie kent 6 uitgangspunten.

1. Alleen als het zinvol is en kan
2. We kiezen per situatie een passende aanpak
3. We vertellen duidelijk en eerlijk wat we doen
4. We betrekken alle relevante groepen
5. We hoeven het niet allemaal met elkaar eens te zijn
6. We doen het goed of we doen het niet

We bekijken voor elk plan of project eerst of inwonerparticipatie zinvol en mogelijk is. Is er ruimte voor invloed of inbreng van inwoners? Of is het wettelijk verplicht? Dan starten we een participatieproces. We leggen onze aanpak vast in een participatieplan. Daarbij kiezen we een passende vorm van participatie, afhankelijk van het onderwerp. Daarbij gebruiken we de Hardenbergse Participatieladder. Deze ladder heeft vier treden:

• Trede 4, samenwerken - we bespreken samen de kaders en werken samen aan een plan of beleid.
• Trede 3, meebeslissen - binnen kaders werken we samen aan een plan of beleid.
• Trede 2, adviseren (vanaf het begin) - we vragen om advies bij het uitwerken van een plan of beleid.
• Trede 1, raadplegen (tegen het eind) - we vragen om meningen, standpunten, ervaringen of ideeën over een (bijna) uitgewerkt plan of over beleid.

Ons inwonerparticiatiebeleid is in september 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. Sindsdien gebruiken we dit beleid bij gemeentelijke projecten en plannen. De ervaringen zijn positief. Het volgen van de werkwijze uit het beleid helpt om bewust na te denken over nut en noodzaak van inwonerparticipatie. Er zijn al meerdere participatieplannen gemaakt en uitgevoerd. Ook zijn participatieplannen én -verslagen steeds vaker onderdeel van besluitvorming.

Parallel aan het ontwikkelen van inwonerparticipatiebeleid, introduceerden we het online participatieplatform . Dit is bij meerdere onderwerpen, zoals het grondstoffenplan, BOSS, de centrumvisie Hardenberg en het verkeersonderzoek in Dedemsvaart succesvol ingezet. Als doorontwikkeling integreren we het online participatieplatform in onze website.

Wet open overheid
Het doel van deze wet is een open en transparante overheid. Ook onze gemeente draagt daar aan bij. Over de uitvoering van de Wet open overheid leest u meer in paragraaf 1.2.8. van dit jaarverslag.

Afhandeling facturen
Misschien niet een heel sexy onderwerp, maar wel belangrijk voor inwoners en bedrijven. En daarmee ook voor onze organisatie.
Onze doelstelling is om binnengekomen facturen binnen een termijn van 30 dagen te betalen. In 2024 lukte dat bij 78% van de bijna 21.000 facturen. 97% Van de facturen was binnen 60 dagen voldaan.
Over 2025 zijn de percentages nagenoeg gelijk. 75% Van de ruim 22.000 facturen is binnen 30 dagen betaald. 96% Is binnen 60 dagen betaald.

Inkoop
Er wordt waar mogelijk maatschappelijk verantwoord ingekocht. Naast de prijs letten we bij inkopen ook op de invloed op mens en milieu.

We willen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kans op een baan geven. Bij het geven van opdrachten vragen we zo veel mogelijk om (groepen)mensen die moeilijk(er) een baan kunnen vinden te betrekken bij het uitvoeren van de opdracht. Bijvoorbeeld door SROI (Social Return On Investment) toe te passen bij aanbestedingen als dat kan.

De basis voor Maatschappelijk Verantwoord Inkopen wordt gelegd in de voorbereiding. In alle stappen van het inkoopproces denken we goed na over de keuzes die we maken om een goede balans te houden tussen de sociale, ecologische en economische criteria. Dit doen we door:

• Te onderzoeken wat er in de verschillende productgroepen maatschappelijk gezien te winnen is.
• Bij een product-marktanalyse zoeken we uit welke werken, leveringen of diensten op het gebied van duurzaamheid op de markt wordt aangeboden.
• In de aanbestedingsstukken (bijvoorbeeld in de minimumeisen of de selectie- en gunningscriteria) en in de te sluiten overeenkomst kunnen duurzaamheidscriteria worden opgenomen (zoals het gebruik van elektrisch materieel of het hergebruik van materialen en grondstoffen, of leaseconstructies).
• De gemeente moedigt aan om niet alleen naar de aankooprijs te kijken maar ook naar de economische levensduur.

Tot slot
Het bovenstaande is slechts een bloemlezing van alle activiteiten die de gemeente verricht op het terrein van duurzaamheid. Het is voor het eerste dat we hierover breed rapporteren. Deze materie (inclusief de verbinding met de SDG en Brede Welvaart) staat nog in de kinderschoenen. Wij willen de ontwikkelingen hier bijhouden en stap voor stap verder groeien naar een (gestandaardiseerd) duurzaamheidsverslag.