Programma 3. Duurzaam Hardenberg | Duurzaamheid en klimaatadaptie

1.1.3.3 Duurzaamheid en klimaatadaptie

Wat willen we bereiken?

Het klimaat verandert. Perioden van droogte en hitte houden langer aan. Als het regent komt er gemiddeld meer neerslag naar beneden. Vaak ook in korte tijd. We willen onze leefomgeving aanpassen aan dit veranderende klimaat. In het programma 'Klimaat, Water en Biodiversiteit' staat hoe we dit gaan doen. In dit programma hebben we ook aandacht voor het in stand houden van het bestaande water- en rioleringssysteem. En voor het invullen van de gemeentelijke watertaken uit de Waterwet.
In het programma staan de volgende thema's centraal. Bij elk thema horen doelen en acties.

Leefbaarheid & Bewustwording

In 2027 zijn klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit altijd onderdeel van het beleid van de gemeente.
In 2050 is de gemeente Hardenberg klimaatrobuust en natuurinclusief ingericht.
Inwoners en organisaties begrijpen de noodzaak van klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. En willen meedoen.
In 2025 weten we hoe het staat met de biodiversiteit van de gemeente. En wat we moeten doen om die te behouden en te verbeteren.

Betrouwbaarheid & Gezondheid

We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk.
We weten de omvang van ons water- en rioleringssysteem en de kwaliteit daarvan.
We maken ons water- en rioleringssysteem geschikt voor de toekomst.

Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie

Wat wilden we gaan doen in 2025 (het plan)?

Thema Leefbaarheid & Bewustwording

Naar verwachting zal uw gemeenteraad de 'Groene en gezonde maatlat' eind 2024 vaststellen. In 2025 zullen we de werking daarvan implementeren in de gemeentelijke organisatie.
We doen mee aan de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht. Daar werken we met gebiedspartners integraal samen aan een klimaatbestendig Vechtdal.
We hebben met succes externe middelen weten te organiseren van andere overheden financiële middelen gekregen: Impulsgelden, ZON-gelden, HORIZON-gelden en bijdragen van de provincie. Hiermee gaan we aan de slag.
Communicatie is essentieel voor het halen van de programmadoelen. We willen inwoners en bedrijven enthousiast maken om zelf een bijdrage te leveren. In 2025 continueren we onze communicatie-campagne. De Groene bijdrageregeling die in 2024 is vastgesteld is daarbij een belangrijk hulpmiddel.
In het buitengebied wordt hemelwater via de drukriolering afgevoerd. Dit is niet duurzaam. En hierdoor functioneert het systeem op een aantal locaties minder goed. In 2024 zijn we daarover in een aantal gebieden in gesprek gegaan met inwoners en bedrijven. Dit continueren we in 2025. Ook hierbij zullen we de Groene bijdrageregeling inzetten, en bieden we de inzet van groencoaches aan.
Vergroenen is dé maatregel voor het tegengaan van hittestress, droogte en wateroverlast. Om het toe te voegen groen ook van meerwaarde te laten zijn voor de eigen biodiversiteit zijn we in 2024 begonnen met het opstellen van een biodiversiteitsmonitor. Deze monitor geeft inzicht in de biodiversiteit. Het is een essentieel instrument om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de biodiversiteit te behouden en te versterken. Conform het amendement zoals door uw raad op 14 maart 2023 aangenomen zal deze biodiversiteitsmonitor eind 2025 gereed zijn.

Betrouwbaarheid & Gezondheid

We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk, op basis van functiegericht beheer. We benutten de technische levensduur van ons systeem maximaal. In de exploitatie is ruimte voor het opvangen van eventuele incidenten en het meenemen van meekoppelkansen. Wanneer zich dit voordoet, informeren wij uw raad daar separaat over in de P&C-cyclus.
In 2025 doet zich de kans voor om renovatiewerkzaamheden aan de riolering te combineren met het project 'Fietsroute Heemse'. Wij hebben u in de zomernota van 2024 al over geïnformeerd. We stellen voor om hiervoor een krediet van € 95.000 beschikbaar te stellen, en de kapitaallasten hiervan ten laste te brengen van de exploitatie riolering.
De kosten voor beheer en onderhoud van gemalen en drukriolering zijn in 2023 en 2024 sterk gestegen (met 30 a 40 %). Wij hebben u in de zomernota van 2024 al over geïnformeerd. We stellen daarom voor om de middelen in de exploitatie hiervoor structureel met € 300.000 per jaar op te hogen. Voor de huidige planperiode (die eind 2027 afloopt) kan dat binnen de exploitatie worden opgevangen.
We voeren regelmatig inspecties uit. Op basis van deze inspecties voeren we de benodigde onderhouds- en renovatiewerkzaamheden uit.
In 2025 beginnen we met het overdragen van het beheer en onderhoud van ons watersysteem aan het waterschap (zgn overdracht stedelijk water). We dragen de watergangen over nadat er gebaggerd is en de watergangen schoon zijn.
In het kader van datagedreven werken onderzoeken we of onze beheersystemen voldoende aansluit bij dit datagedreven werken. Hier zijn we in 2024 mee begonnen, eind 2025 verwachten we de belangrijkste conclusies hieruit.

Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie

In onze beheer- en onderhoudsprocessen proberen we de uitstoot van CO2 zo veel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door gebruik van schone machines.
In onze projecten geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans om werkervaring op te doen door middel van ‘Social Return on Investment’.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 (het resultaat)?

Thema Leefbaarheid & Bewustwording

In uw vergadering van 10 juni 2025 heeft u de Groene en Gezonde Maatlat (GGM) vastgesteld. Onderdeel van dit besluit is een verdere implementatie van deze maatlat in de gemeentelijke organisatie. De maatlat wordt inmiddels als afwegingskader gehanteerd voor zowel lopende projecten als projecten die nog moeten worden opgestart. Een mooi voorbeeld hiervan is de Stationsomgeving Hardenberg. Hierbij hebben we de GGM vanaf het allereerste begin als kaderstellend instrument gebruikt.
In 2025 hebben we onze inzet in de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht (RvdV) gecontinueerd. Vanuit RvdV hebben we afgelopen jaar in de Regiodeal financiële middelen aangevraagd voor o.a. klimaat- en biodiversiteitsmaatregelen. Deze aanvraag is gehonoreerd. De resultaten hiervan zullen we in de begroting verwerken via de meibrief 2026.
Voor het realiseren van klimaatmaatregelen maken we gebruik van externe financiering (o.a. ZON, ZonMw, HORIZON, impulsgelden). Afgelopen jaar hebben we klimaatmaatregelen gerealiseerd bij o.a. de fietsroute Heemse. Ook hebben we koele speel- en ontmoetingsplekken gerealiseerd in Dedemsvaart. Verder is het Marktplein Hardenberg opnieuw ingericht. Groene maatregelen zorgen daar voor verkoeling op een warme zomerdag. Een teveel aan regenwater wordt opgevangen in zogenaamde ‘raingardens. Ook is de berging van hemelwater onder de grond, enorm vergroot. In de Sportlaan in Dedemsvaart wordt afstromend wegwater niet meer afgevoerd naar de riolering. De bermen zijn zo ingericht dat ze het overgrote deel van het hemelwater op kunnen vangen en verwerken. Deze maatregelen zijn deels met deze externe middelen gefinancierd.
In 2025 hebben we onze communicatiecampagne gecontinueerd. Zo hebben we o.a. deelgenomen aan het NK Tegelwippen , in onze gemeente zijn ruim 30.000 tegels verwijderd en vervangen door groen. Ook hebben we deel genomen aan de Boomdeeldagen , in het kader van deze dag zijn ruim 6.400 bomen en struiken in de gemeente geplant. Verder hebben we onze Groene Subsidieregeling gecontinueerd. Hiervan hebben ongeveer 170 inwoners succesvol gebruik gemaakt. Met de Groene Subsidie hebben zij vooral regentonnen geplaatst en in minder mate vergroend, bomen geplant en groene daken aangelegd. Daarnaast is de Groene Subsidie door enkele inwoners gebruikt om hemelwater van de riolering af te koppelen of voor installaties voor hergebruik van regenwater.
Afgelopen jaar hebben we in de gebieden Coevorderweg te Slagharen en Rheeze – Diffelen – Grote Beltenweg uitgebreid onderzoek gedaan naar foutief aangesloten hemelwater op de drukriolering. Aan de Coevorderweg hebben we zo’n 6.000 m2 afvoerend oppervlak van de riolering afgekoppeld. Ook zijn we hierover met de recreatieondernemers het gesprek aan gegaan. Dit continueren we in 2026 (zie ook de begroting 2026 hierover).
Eén van de onderdelen van het programma KWB is het opstellen van een biodiversiteitsmonitor. Bij vaststellen van het programma heeft uw college toegezegd dat deze monitor eind 2025 gereed zou zijn.

De biodiversiteitsmonitor wordt opgesteld volgens de principes van Basiskwaliteit Natuur . Dit is een veelbelovende systematiek, die echter op de schaalgrootte van onze gemeente nog niet eerder is toegepast. Het ministerie van LVVN ziet ook potentie in deze systematiek, daarom is het ministerie een pilot gestart. Onze gemeente doet mee aan deze pilot. Als gevolg van deze pilot kunnen we de eerder toegezegde deadline echter niet halen. In de meibrief 2026 zullen we aangeven wat de deelname aan de pilot voor gevolgen heeft voor de planning.
Over bovenstaande hebben wij u geïnformeerd in de novemberbrief 2025.

Thema Betrouwbaarheid & Gezondheid

In de exploitatie riolering is ruimte voor het opvangen van incidenten en het meenemen van meekoppelkansen. In de novemberbrief van 2025 hebben wij u geïnformeerd over een aantal concrete incidenten en meekoppelkansen. Het betrof hier o.a. meekoppelkansen bij de aanleg van de Fietsroute Heemse, en extra kosten als gevolg van de problematiek Grote Beltenweg – Rheeze – Diffelen.
De inspectie- en onderhoudswerkzaamheden aan de rioolgemalen en de drukriolering zijn volgens planning uitgevoerd.
De inspectie- en onderhoudswerkzaamheden aan de vrijvervalriolering zijn volgens planning uitgevoerd. In 2025 is de riolering in Dedemsvaart-zuid gereinigd en geïnspecteerd. Daarnaast zijn onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd in Heemse (Brandweg, relining).
De baggerwerkzaamheden zijn volgens planning uitgevoerd. Dit jaar zijn de watergangen in Lutten en De Krim gebaggerd
In 2025 hebben we bestuurlijk overeenstemming bereikt over de voorwaarden waaronder we het beheer en onderhoud van ons watersysteem overdragen aan het waterschap. Dit zullen we in het voorjaar van 2026 met een bestuurlijke overeenkomst bekrachtigen.

Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie

Bij aanbestedingen van infrastructurele werken hebben we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen gegeven om werkervaring op te doen door middel van ‘Social Return on Investment’.
In 2025 zijn ook intern verdere stappen gezet op het gebied van verduurzaming. Zo zijn op de gemeentewerf 16 laadpalen gerealiseerd. Daarnaast zijn in 2025 de eerste zes elektrische voertuigen aangeschaft ter vervanging van voertuigen die rijden op fossiele brandstoffen. Deze vervanging vindt gefaseerd plaats. Verder is in 2025 het motorisch handgereedschap volledig geëlektrificeerd. Bij de voorbereiding van de nieuwbouw van de gemeentewerf is bovendien rekening gehouden met de mogelijkheid om in de toekomst extra zonnepanelen te plaatsen.