Programma 3. Duurzaam Hardenberg | Energietransitie en energie-innovatie

1.1.3.2 Energietransitie en energie-innovatie

Wat willen we bereiken?

We willen toegroeien naar een energieneutrale gemeente, waar we zuinig omgaan met energie. En energie gebruiken die duurzaam wordt opgewekt. Waar we geen gebruik meer maken van fossiele brandstoffen. En onze CO2-uitstoot terugdringen naar nul. We volgen en willen een stevige bijdrage leveren aan de landelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit vraagt om een stevige verandering in de manier waarop we nu onze huizen verwarmen, onze bedrijfsprocessen inrichten en ons verplaatsen. Een opgave die iedereen raakt. Zo zijn de woningen in onze gemeente in 2050 aardgasvrij. Dat begint met energiebesparing en het energiezuinig maken van woningen. We helpen onze inwoners hierbij. In 2024 wekken we een aanzienlijke hoeveelheid duurzame stroom op met zonne- en windenergie. Zelf geven we het goede voorbeeld.

Wat wilden we gaan doen in 2025 (het plan)?

In de strategiebrief energietransitie en -innovatie staat de richting en de kaders voor ons vernieuwde energiebeleid. Dit is uitgewerkt in het nieuwe energieprogramma Hardenberg. Waarmee we in 2025 en volgende jaren aan de slag gaan.
Om energie te besparen, sturen we op gedragsverandering, isolatiemaatregelen en het verhogen van de energie-efficiëntie van installaties in gebouwen. Ook bevorderen we gebruik van de fiets en het openbaar vervoer.
We voeren onze 'Transitievisie warmte' uit. Dit doen we door per woningtype helder te maken welke stappen er nodig zijn om aardgasvrij te worden. In 2025 gaan we aan de slag met een nieuw warmteprogramma dat in de plaats komt van de transitievisie warmte. In dit programma gaan we de woningtypebenadering combineren met een wijkgerichte aanpak.
Voor de meeste woningen is een ‘energiebespaarroute’ beschikbaar. Daarin staat concreet welke maatregelen er nodig zijn. De ‘energiebespaarroute’ komt ook digitaal beschikbaar.
We helpen en ontzorgen woningeigenaren bij het treffen van maatregelen om energie te besparen en het aardgasverbruik te verminderen. En om de energievoorziening en warmtetransitie betaalbaar te houden. Inwoners die maatregelen willen nemen kunnen voor informatie, advies en subsidie terecht bij het Energieloket Hardenberg. Een digitaal en fysiek loket, van waaruit we hulp bieden met onder meer onze energiecoaches, een subsidie-adviseur en het energieklusteam.
Voor het energiezuinig maken van huurwoningen werken we samen met Vechtdal Wonen.
We helpen sportverenigingen, culturele organisaties en andere maatschappelijke partijen bij het energiezuinig maken van hun gebouw of accommodatie met een lening en/of subsidie.
We kijken samen met het bedrijfsleven naar collectieve oplossingen voor netcongestie. Bijvoorbeeld door het inrichten van een Smart Energy Hub of gesloten distributiesysteem. Smart Energy Hubs zijn innovatieve collectieve energieoplossingen op bedrijventerreinen die bedrijven helpen om gezamenlijk hun energieverbruik en met name stroom, te optimaliseren.
We gaan aan de slag met de uitvoering van de laadstrategie. In die strategie staat hoe we de elektrificatie van het wagenpark van onze inwoners, bedrijven en bezoekers gaan faciliteren.
We dragen bij aan de duurzame opwek van stroom uit zon en wind. Hardenberg heeft programmeringsafspraken gemaakt met de provincie over de realisatie van windenergie. De provincie zal naar verwachting in het najaar starten met het openstellen van de eerste uitvraag/tender.
Voor de productie van duurzaam gas werken we samen met onze netwerkbedrijven aan de ontwikkeling van mono-mestvergisting op (clusters van) agrarische bedrijven.
We onderzoeken de innovatieve mogelijkheden voor pilots met waterstofgas voor bedrijven en mobiliteit.
We maken gemeentelijke gebouwen versneld energiezuinig. Voor gemeentelijke gebouwen wordt de vastgoedstrategie uitgewerkt, onder meer door het opstellen van InstandHoudingsPlannen (IHP’s). Verdere verduurzaming wordt als integraal onderdeel van de strategie voor ieder gebouw vastgelegd in deze plannen. De IHP’s worden integraal ter besluitvorming aangeboden (zoals: IHP binnensport, IHP buitensport en IHP zwembaden). Met de Veiligheidsregio IJsselland werken we aan de vastgoedstrategie brandweergebouwen. Concreet gaan we in 2025 onder meer aan de slag met het verduurzamen van de Gashouder Dedemsvaart (plaatsen warmtepomp en verduurzamen ventilatie), wijkboerderij Baalder (isolatie, LED verlichting en plaatsen warmtepomp) en meerdere brandweergebouwen (plaatsen warmtepompen, isolatie gebouwen en installaties en verduurzamen ventilatie). Daarnaast gaan we de verlichting van het gemeentehuis vervangen door LED. Onder voorbehoud van de besluitvorming over het IHP binnensport gaan we aan de slag met de verduurzaming van de gymzaal Balk&Brug en de sporthal De Beek.
We hebben een energiecoördinator die zich richt op de energietransitie in de gemeentelijke gebouwen en huurders en gebruikers helpt bij het verminderen van het energieverbruik.
We werken de visie op het verduurzamen van het materieel van de buitendienst uit.
We verkennen de mogelijkheden om duurzame energie meer lokaal in te kopen.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 (het resultaat)?

Op 20 maart 2025 is het Programma Energie 2025-2028, als ook de programmafinanciering voor dit programma vastgesteld. Het programma is een vrijwillig programma onder de Omgevingswet. In het programma zijn suggesties en adviezen van inwoners en betrokken organisaties verwerkt. Deze suggesties en adviezen zijn vastgelegd in het participatieverslag. Ontvangen reacties (zienswijzen) op het Ontwerp Programma Energie zijn opgenomen in de Reactienota. In het programma staat wat we gaan doen om te komen tot een betrouwbaar, comfortabel en betaalbaar energiesysteem in 2050 in Hardenberg. Een systeem dat klaar is voor de toekomst en waarbij er bijna geen CO ₂ -uitstoot meer is.
We hebben alle informatie over gedragsmaatregelen, isolatieaanpak en het verhogen van de energie-efficiëntie van installaties in gebouwen gebundeld onder de paraplu van het Energieloket Hardenberg. Digitaal is dit het Online Energieloket en fysiek het Startpunt Duurzaam bij De Koppel.
We voeren onze Transitievisie warmte uit. We zijn gestart met het opstellen van het nieuwe Warmteprogramma dat we in de loop van 2026 vast willen stellen. In 2025 is de startnotitie en het participatieplan vastgesteld. En hebben we eerste overleggen gevoerd met onze belangrijke stakeholders zoals de woningstichting, de netwerkbedrijven en de energiecoöperatie Energiek Hardenberg. Samen met Cogas is onderzoek gestart naar de mogelijkheden tot de aanleg van mini-warmtenetten met een WKO.
In 2025 zijn voor alle woningtypen de energiebespaarroutes beschikbaar gekomen. In deze energiebespaarroutes geven we aan welke stappen er nodig zijn om aardgasvrij te worden. Er is een online energiebespaartool gemaakt waarin per woningtype een persoonlijke energiebespaarroute kan worden gemaakt.
We bieden hulp aan onze inwoners met energiecoaches, het energieklusteam en subsidie-advies en met webinars en workshops. Met Rijksmiddelen vanuit het Nationaal Isolatie Programma zetten we in op het isoleren van gebouwen en aanpassen van installaties. Op 31 december waren er 1081 afgeronde aanvragen die gebruik maken van deze Rijksmiddelen. Daarnaast zijn er vanuit de regiodeal Zuidoost Drenthe in 2025 in totaal 378 huishoudens met een laag inkomen geholpen met subsidies (67 voor isolatie en 102 voor een warmtepomp), met ene bedrag van € 4000 per woning. Naast ondersteuning bij isolatiemaatregelen bieden we dus ook ondersteuning (inclusief subsidiemogelijkheden) voor het plaatsen van (hybride) warmtepompen en verkennen we de mogelijkheden rond de toepassing van batterijen.
We hebben met Vechtdal Wonen afspraken gemaakt over het energiezuinig maken van huurwoningen, hun betrokkenheid bij het Warmteprogramma, het uitvoeren van een pilot als eerste aanzet voor het opschalen naar een wijkaanpak. In deze pilot werken de gemeente en Vechtdal Wonen samen aan het energiezuinig maken van woningen in een buurt. Ook werken we samen met Vechtdal Wonen aan een aanpak voor VvE’s (Vereniging van Eigenaren)
We helpen sportverenigingen, culturele organisaties en andere maatschappelijke partijen bij het energiezuinig maken van hun gebouw of accommodatie met een lening en/of subsidie. We hebben de subsidieregeling (voorwaarden zijn iets aangescherpt) en leenfaciliteit verlengd tot en met 2026. In 2025 is van 2 organisaties een aanvraag voor een lening ontvangen en toegekend. We hebben van 15 organisaties een subsidieaanvraag ontvangen. Hiervan zijn er 14 toegekend. In totaal is € 200.000 aan leningen en € 235.346 aan subsidies toegekend.
We hebben de ontwikkeling van de Smart Energy Hub (SEH) op bedrijventerrein Broeklanden gefaciliteerd met de inzet van procesbegeleiding en subsidie. Daarbij is intensief samengewerkt met ondernemers, Enexis, provincie, gemeente en technische partners. De coöperatie Energieterrein Broeklanden is opgericht en neemt de regie op toekomstige investeringen en exploitatie van het energiesysteem. De uitvraag C-EMS (collectief energiemanagementsysteem) is uitgezet bij geselecteerde leveranciers. Het overleg met Enexis over de scenario’s voor groeps-GTV en prioritering is gestart maar loopt door in 2026. Op de bedrijventerreinen Rollepaal en Bruchterweg/Nieuwe Haven zijn in 2025 verkenningen uitgevoerd (data-analyse en modellering) naar de mogelijkheden voor een Smart Energy Hub, met als doel gezamenlijk congestie te voorkomen en ruimte te creëren voor groei en verduurzaming.
We zorgen voor voldoende laadinfrastructuur, zoals beschreven in de laadstrategie. In 2025 zijn voor ongeveer 30 laadpalen verkeersbesluiten genomen. Met de provincie zijn afspraken gemaakt over het verbeteren van het openbaar vervoersysteem en inrichten van mobiliteits-Hub’s, als schakel in de bereikbaarheid van Hardenberg. Vanuit de Regio Deal Zwolle zijn middelen toegekend aan het gebiedsarrangement Vitaal en Veerkrachtig Vechtdal voor onder meer mobiliteitsmaatregelen gericht op het verbeteren van de duurzame bereikbaarheid van ons landelijk gebied.
De provincie heeft op basis van haar windbeleid de regie op windenergie. In 2025 zijn er 2 rondes geweest waarbij initiatiefnemers plannen voor windenergie in onze gemeente in konden dienen. In deze eerste ronde zijn een plan voor twee windturbines op bedrijventerrein Broeklanden en een plan voor één windturbine bij de zandwindplas te Balderhaar door de provincie positief beoordeeld. De 2e ronde gericht op het indienen van initiatieven voor het oostelijk deel van Hardenberg is geannuleerd en begin 2026 kunnen initiatiefnemers hun project opnieuw indienen. We initiatiefnemers van deze projecten kunnen hun plan nu verder gaan uitwerken. Onze projectleider wind volgt al deze ontwikkeling, inclusief de windprojecten aan de Duitse kant van de grens en bij onze buurgemeenten, op de voet. We onderhouden daartoe intensieve contacten met de provincie, de buurgemeenten, Duitse partijen, initiatiefnemers, energiecoöperatie Energiek Hardenberg en belangengroepen. We hebben subsidie verstrekt aan de energiecoöperatie Energiek Hardenberg om invulling te kunnen geven aan tenminste 50% lokaal eigenaarschap bij de windinitiatieven die in onze gemeente komen.
We werken samen met de netwerkbedrijven Cogas en RENDO aan de productie van duurzaam gas en de ontwikkeling van mono-mestvergisting op (clusters van) agrarische bedrijven. Meest concreet is het initiatief van de Stichting Vechtdal Groen Gas te Ane waarin 18 bedrijven gezamenlijk aan de slag willen met de productie van groen gas. De gemeente ondersteunt dit project financieel. De voortgang van het project heeft vertraging opgelopen doordat benodigde (omgevings)vergunningen momenteel niet worden verleend of in behandeling worden genomen door de provincie, de provinciale subsidieregeling voor stalaanpassingen voorlopig is opgeschort en onduidelijkheden over de bijmengverplichting. Dit vertraagt het verkrijgen van een haalbare financiële businesscase. We hebben daarom de bestedingsperiode van de verstrekte subsidie verlengd tot 31-12-2026.
In de intentieovereenkomst duurzaam gas hebben we opgenomen dat we in samenwerking met Cogas en RENDO de mogelijkheden van waterstof, inclusief de aansluiting op de waterstof backbone, volgen. Regionaal worden de kansen verder verkend op basis van de provinciale uitvoeringsagenda die in de loop van 2026 wordt vastgesteld.
We maken gemeentelijke gebouwen versneld energiezuinig. Voor de meeste gebouwen zijn er maatwerkadviezen opgesteld. Door middel van energiemonitoring is er real-time inzicht in het werkelijk energieverbruik van onze gebouwen. Op basis van dat real-time inzicht maken we een routekaart voor onze vastgoedportefeuille, nemen we maatregelen om de warmtevraag te verminderen en kijken we naar nieuwe en slimme (lokale) oplossingen van duurzame energieopwekking. De Adviseur Energie & Verduurzaming stuurt op het energiezuinig handelen. In 2025 hebben we duurzaamheidsmaatregelen getroffen in: De Gashouder Dedemsvaart (gasloos door plaatsen warmtepomp, verduurzamen ventilatie en binnenverlichting naar LED), wijkboerderij Baalder (gasloos door plaatsen warmtepomp en verduurzamen ventilatie), Gemeentewerf (revisie luchtbehandeling), Theater de Voorveghter (dakverlichting naar LED) en Museum ’t Stadhuus (isoleren zoldervloer). Verduurzamen van de brandweergebouwen is gezamenlijk opgepakt met de Veiligheidsregio. Op basis van het IHP binnensport is de verduurzaming van de gymzaal Balk&Brug opgepakt.
Eind 2025 is er een nieuwe “energie coördinator” in dienst getreden. Deze functie wordt vanaf nu geduid als: Adviseur Energie & Verduurzaming. De functie richt zich op het aansluitingenbeheer, het energiebeheer en de energietransitie van de gemeentelijke gebouwen en gronden.
De elektrificatie van de gemeentewerf is in 2025 ingezet. Er zijn laadpalen geplaatst, waardoor gemeentelijke wagens kunnen worden opgeladen op eigen terrein. Er zijn meerdere wagens op fossiele energie vervangen voor exemplaren die op elektriciteit rijden. De vervanging zal de aankomende jaren worden doorgezet. Voor zwaar materiaal wordt nog gezocht naar een duurzame oplossing. Momenteel wordt gezocht naar passende oplossingen, nu de verzwaring van de netaansluiting bij de gemeentewerf stuit op netcongestieproblematiek.
De verkenning naar mogelijkheden om duurzame energie meer lokaal in te kopen is in 2025 gedaan. In samenwerking met de Provincie vanuit NEO (Nieuwe Energie Overijssel) is er gebleken dat vijf regionale gemeenten, waaronder Hardenberg, interesse hebben om lokale inkoop gezamenlijk vorm te geven. Mogelijk in de vorm van een gezamenlijke lokale energiemarkt. Er is een adviesbureau ingeschakeld om de mogelijkheden verder te onderzoeken.
Om meer grip te krijgen op netcongestie is een coördinator netcongestiemanagement aangesteld. Deze richt zich onder meer op het verzwaren van de laagspanningsnetten door Enexis in de gebieden: Gramsbergen, Sibculo en Kloosterhaar en maatregelen in de netinfrastructuur door Enexis en Tennet, als de impact van het prioriteringskader van de ACM op de ontwikkeling van Hardenberg.

Voor de verduurzaming van gemeentelijk gebouwen verwijzen wij u naar de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen . De stand van zaken aangaande de laadstrategie is toegelicht in programma 1 Ruimtelijk Hardenberg, paragraaf 1.1.1.5 Mobiliteit .