Overzicht van baten en lasten en de toelichting

Kapitaallasten. Zie centrale toelichting in programma Financiën.

Via de Novemberbrief 2025 heeft de raad voor de tijdelijke huisvesting tijdens de renovatie € 56.000 beschikbaar gesteld. Januari 2026 heeft het schoolbestuur een definitief renovatieplan ingediend en wordt verzocht een subsidie voor de tijdelijke huisvesting van een aantal leerlingen tijdens de renovatie te verlenen. Wij stellen voor het toegekende budget 2025 over te hevelen naar 2026.

De ontvangen NPO-middelen worden ingezet om leerachterstanden en sociaal-emotionele gevolgen van de coronaperiode te beperken. In overleg met het onderwijs zijn de ondersteuningsbehoeften geïnventariseerd en zijn activiteiten gekozen die aansluiten bij de NPO-doelstellingen en het lokale beleid. De middelen zijn besteed binnen de looptijd van het programma (2021-2022 t/m 2024-2025) en afgestemd op de onderwijspraktijk. Er is bewust gekozen voor voortzetting en verdieping van bestaande inzet in plaats van nieuwe tijdelijke activiteiten. Door deze aanpak is niet het volledige budget gedurende de looptijd besteed.
De uitgaven in 2025 worden volledig gedekt uit de SPUK NPO, die de gemeente van het Rijk ontvangt.

In 2025 zijn we gestart met het nieuwe contract maatwerkvervoer voor leerling, jeugdwet- en incidenteel Wmo-vervoer. Dit taxivervoer vormt de grootste kostenpost binnen het leerlingenvervoer. Door de invoering van een nieuwe afrekensystematiek was het vooraf niet mogelijk om een betrouwbare inschatting van de kosten te maken. In 2025 zijn we uitgekomen op een tekort van 135.000 euro. De nieuwe afrekensystematiek is echter niet de oorzaak van het tekort. We zien vergelijkbare kosten per rit ten opzichte van eerdere jaren. Het tekort komt door de toename van 9% van het aantal leerlingen in het leerlingenvervoer. Deze groei hangt samen met een toename van vervoersvragen vanuit de groep vluchtelingen. Met de nieuwe verordening die in 2026 in is gegaan zetten we in op maatwerk en stimuleren we eigen regie van leerlingen. Hierdoor verwachten we in 2026 een afname van het percentage dat met aangepast leerlingenvervoer reist.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) streeft naar een gezonde generatie in 2040 door gezondheidsachterstanden te verminderen, een gezonde leefomgeving te creëren en de sociale basis te versterken. Via de Brede Specifieke Uitkering (SPUK) ontvangen gemeenten middelen voor preventie, (mentale) gezondheid en sport. Deze middelen zijn niet opgenomen als reguliere baten en lasten in de begroting. Omdat de inkomsten en uitgaven binnen deze specifieke uitkering aan elkaar zijn gelijkgesteld, bedraagt het saldo nul.
Op taakveld kunnen de baten afwijken van de lasten door het extracomptabel toerekenen van ambtelijk inzet van personeel. Ook zijn diverse lasten verantwoord op één kostenplaats terwijl de baten zijn verantwoord op de kostenplaats van het betreffende GALA-onderdeel.

In 2025 zit er een nadeel van €4.529.000 aan de lasten kant van Oekraïne NORM. Het overgrote deel hiervan (€3.000.000) is ontstaan door een toevoeging aan de reserve kapitaallasten ter dekking van de gerealiseerde chalets. Het restant van €1,5 miljoen is het gevolg van lagere opbrengsten binnen de NORM dan verwacht, extra kosten als gevolg van de extern ingekochte huisartsenzorg en meerkosten voor locatiebeheer.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen vluchtelingen en migratie

De overschrijding bij de lasten van AZC Heemserport worden deels gedekt door een nog te ontvangen bedrag aan de baten kant, dit betreft de OZB- en rioolheffingskosten ter hoogte van €42.000 We hebben de begroting voor subsidies overschreden met 46.000 in verband met de uitbreiding van activiteiten van de organisaties en de sluiting van het azc.

Het gaat om een uitgave van € 60.000 voor de subsidie Regiodeal Intergenerationele Armoede 2024–2025. Dit bedrag wordt volledig betaald uit de inkomsten die we hiervoor ontvangen
Na verrekening resteert per saldo een voordeel van € 18.000

De afwijking aan de lastenkant wordt verklaard door drie samenhangende ontwikkelingen: 1). Loonkostensubsidie (LKS) In 2025 zijn de uitgaven aan loonkostensubsidie € 384.000 hoger dan begroot. Dit is het gevolg van een bewuste beleidskeuze om dit instrument intensiever in te zetten ter ondersteuning en stimulering van werkgevers die inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen. Daarnaast heeft een beleidswijziging binnen beschut werk geleid tot een verschuiving van uitgaven: meer inzet van LKS en minder uitgaven binnen beschut werk.

3). Minimabeleid en overige WWB uitgaven: Tegenover bovengenoemde overschrijdingen staat dat binnen het minimabeleid en overige WWB-uitgaven in totaal € 106.000 minder is uitgegeven dan begroot. Dit dempt het totale nadeel aan de lastenkant gedeeltelijk.

Wet Inburgering De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Inburgering 2021. De financiering vanuit het Rijk vindt plaats via een specifieke uitkering (SPUK), die direct is gekoppeld aan de gemeentelijke taakstelling voor het aantal inburgeraars. In 2025 is voor het eerst een begroting opgesteld voor dit taakveld. Daarbij is aan zowel de lasten- als batenkant € 1,2 mln begroot, gebaseerd op een inschatting van de verwachte taakstelling. De daadwerkelijke taakstelling – en daarmee de SPUK-omvang – bleek in 2025 lager dan geraamd. Dit resulteert in een voordeel aan de lastenkant van € 223.000. Structureel blijft dit budget sterk afhankelijk van rijksbesluiten en instroomaantallen.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen

Wmo collectief vervoer: € 212.000 voordeel. In 2025 zijn we gestart met een nieuw contract voor het incidentele Wmo-vervoer. Door een andere manier van afrekenen waren de financiële gevolgen vooraf moeilijk te voorspellen. Na het eerste jaar blijkt dat de kosten minder zijn gestegen dan verwacht, ondanks hogere tarieven. Ook is het gebruik licht gedaald: er zijn minder ritten gemaakt en de gemiddelde reisafstand is korter. De inzet van ANWB Automaatje heeft hieraan bijgedragen. Dit leidt tot een voordeel van € 212.000.
Vervoer materieel maatwerk: € 80.000 nadeel. Binnen deze post is een tekort ontstaan ten opzichte van de begroting. De uitgaven betreffen onder andere woningaanpassingen. Deze hangen af van individuele aanvragen en zijn daardoor lastig te voorspellen. In 2025 zijn de kosten hoger uitgevallen dan begroot. Het nadeel is incidenteel, maar door de beperkte beïnvloedbaarheid blijft dit budget gevoelig voor schommelingen.

In het verslagjaar is het budget voor huishoudelijke ondersteuning niet volledig gebruikt. Het aantal cliënten is toegenomen, maar door een wachtlijst kon niet iedereen direct starten. Daardoor is minder ondersteuning geleverd dan begroot. Dit leidt tot een incidenteel financieel voordeel. Tegelijkertijd is er een risico: ondersteuning die nu is uitgesteld, kan in latere jaren alsnog tot hogere uitgaven leiden.

In de novemberbrief is voor Wmo Begeleiding (inclusief dagbesteding en PGB) een voordeel van € 300.000 gemeld. Uiteindelijk is in de laatste maanden van het jaar meer ondersteuning ingezet dan voorzien. Dit betreft daarmee met name een volumeeffect in de laatste maanden van het jaar. Deze ontwikkeling onderstreept het dynamische karakter van de Wmo, waarbij de vraag naar ondersteuning gedurende het jaar kan fluctueren.

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is bedoeld om de zorg te verbeteren en voor te bereiden op de toekomst.
Gemeenten ontvangen hiervoor transformatiemiddelen via een specifieke uitkering (SPUK). Deze bijdrage wordt niet in de begroting opgenomen.
Door uitvoering te geven aan het IZA maken wij extra kosten. Deze worden gedekt uit de ontvangen SPUK-middelen en hebben per saldo geen effect op het resultaat.

De ontvangen GOAB-middelen worden ingezet om onderwijsachterstanden bij kinderen te voorkomen of te verminderen. De uitgaven worden volledig gedekt uit de SPUK GOAB, die de gemeente van het Rijk ontvangt. Op taakveld wijken de baten af van de lasten door het extracomptabel toerekenen van ambtelijk inzet van personeel.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) streeft naar een gezonde generatie in 2040 door gezondheidsachterstanden te verminderen, een gezonde leefomgeving te creëren en de sociale basis te versterken. Via de Brede Specifieke Uitkering (SPUK) ontvangen gemeenten middelen voor preventie, (mentale) gezondheid en sport. Deze middelen zijn niet opgenomen als reguliere baten en lasten in de begroting. Omdat de inkomsten en uitgaven binnen deze specifieke uitkering aan elkaar zijn gelijkgesteld, bedraagt het saldo nul.
Op taakveld kunnen de baten afwijken van de lasten door het extracomptabel toerekenen van ambtelijk inzet van personeel. Ook zijn diverse lasten verantwoord op één kostenplaats terwijl de baten zijn verantwoord op de kostenplaats van het betreffende GALA-onderdeel.

Voor de gemaakte OZB en rioolheffing lasten verwachten wij nog een vergoeding, dit zorgt voor een voordeel in het boekjaar 2025 aan de baten kant en verklaar deels het nadeel aan de lasten kant.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen

Betreft incidentele ontvangsten voor uitvoeringskosten Toegang Beschermd Wonen 2025 en Subsidie voor Intergenerale armoede. Deze taken zijn door Samen Doen Hardenberg uitgevoerd.

Aan de batenkant is sprake van een nadeel van € 57.000 als gevolg van de afbouw van rijksinkomsten in het kader van het Lage-Inkomensvoordeel (LIV). Deze regeling wordt landelijk gefaseerd beëindigd, waardoor de gemeente Hardenberg in 2025 minder compensatie van het Rijk heeft ontvangen dan begroot. Deze lagere ontvangst is het gevolg van rijksbeleid en ligt buiten de beïnvloedingssfeer van de gemeente. Het effect is structureel van aard, aangezien het LIV niet terugkeert in toekomstige jaren.

In 2025 is voor dit onderdeel voor het eerst een begroting opgesteld. Daarbij is aan zowel de lasten- als batenkant € 1,2 mln begroot, gebaseerd op een inschatting van de gemeentelijke taakstelling. De feitelijke taakstelling – en daarmee de bijbehorende SPUK-inkomsten – bleek in 2025 lager dan geraamd. Dit leidt in 2025 tot een nadeel aan de batenkant van € 195.000. De definitieve SPUK-afrekening vindt halverwege 2026 plaats.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen

In de novemberbrief hebben wij een verwacht voordeel van € 2.100.000 gemeld. Dit bedrag is toen volledig toegeschreven aan extra inkomsten van de centrumgemeente. Achteraf blijkt dat dit voordeel anders is opgebouwd. Van het totaalbedrag bestaat € 1.600.000 uit extra ontvangen middelen en € 500.000 uit lagere uitgaven, omdat de pilot Beschermd Thuis niet volledig is uitgevoerd.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) streeft naar een gezonde generatie in 2040 door gezondheidsachterstanden te verminderen, een gezonde leefomgeving te creëren en de sociale basis te versterken. Via de Brede Specifieke Uitkering (SPUK) ontvangen gemeenten middelen voor preventie, (mentale) gezondheid en sport. Deze middelen zijn niet opgenomen als reguliere baten en lasten in de begroting. Omdat de inkomsten en uitgaven binnen deze specifieke uitkering aan elkaar zijn gelijkgesteld, bedraagt het saldo nul.
Op taakveld kunnen de baten afwijken van de lasten door het extracomptabel toerekenen van ambtelijk inzet van personeel. Ook zijn diverse lasten verantwoord op één kostenplaats terwijl de baten zijn verantwoord op de kostenplaats van het betreffende GALA-onderdeel.